|
*
Calvijn
500 jaar
 Op 10 juli 2009 zal het 500 jaar
geleden zijn dat de reformator Johannes Calvijn geboren werd.
Calvijn heeft een fundamentele bijdrage geleverd aan de Europese
ontwikkelingen op het gebied van kerk en theologie, maar ook op de
terreinen van cultuur, wetenschap en politiek. Wereldwijd wordt het
belang van zijn denken erkend. Daarom wordt in 2009 in alle
werelddelen uitvoerig bij Calvijns leven en werken stil gestaan. Van
China tot Mexico en van Libanon tot Nigeria worden allerlei
activiteiten ontwikkeld om dit jubileum vorm te geven. Neem maar
eens een kijkje op
www.calvin09.com
Calvijns betekenis voor de Nederlandse kerk en cultuur is
onomstreden groot. Vanzelfsprekend wordt daarom ook in ons land aan
dit jubileum ruime aandacht geschonken. Vanaf 31 oktober 2008 tot en
met 31 oktober 2009 staan allerlei evenementen voor alle leeftijden
op stapel. De Website
www.500jaarcalvijn.nl dient als informatief platform voor alle
activiteiten die in Nederland worden ontwikkeld.
EERSTE van DRIE DELEN
WIE WAS CALVIJN OOK AL WEER . .
Predikant, reformator, eigenlijke naam Jean Cauvin. Aanvankelijk
door zijn vader voor een kerkelijke loopbaan bestemd, liet deze hem
na een conflict met de kerk rechten studeren. Deze juridische studie
kwam hem later te pas bij de organisatie van de kerk.
Theologisch was hij autodidact.
Over zijn persoonlijke bekering en die tot de Reformatie, beide rond
1533/34, is  weinig
bekend, ook omdat Calvijn niet graag over zichzelf sprak. Vanwege de
vervolging van protestanten moest Calvijn Frankrijk ontvluchten en
belandde hij, onder andere via Basel, in 1536 in Genève, dat kort
daarvoor tot de Reformatie overgegaan was. Op aandringen van de
plaatselijke predikant werd Calvijn hier eerst prediker daarna ook
pastor.
Na een conflict met de raad van de
stad over de zelfstandigheid van de kerk moest Calvijn ook Genève
verlaten. Van 1538 tot 1541 was hij predikant van de Franstalige
vluchtelingengemeente te Straatsburg, waar hij de invloed van Martin
Bucer onderging. Op dringend verzoek van de raad van Genève keerde
Calvijn naar die stad terug en hield zich daar tot aan zijn dood
bezig met preken, pastoraat en onderwijs. De stad werd in deze jaren
overspoeld met vluchtelingen uit vooral Frankrijk, met wie Calvijn
zich sterk verbonden voelde. In zijn werk hield Calvijn voortdurend
heel de Europese kerkelijke situatie voor ogen en probeerde hij
vooral door zijn briefwisseling de eenheid te bewerken.
Het leven van Calvijn kenmerkte zich door vele tegenslagen. Zijn
kind stierf kort na de geboorte. Zijn vrouw stierf na acht jaren
huwelijk. Verder kende Calvijn een zwakke gezondheid met als gevolg
constante pijn en vermoeidheid. Daarbij bleef hij in Genève in feite
altijd een vreemdeling. Pas tegen het einde van zijn leven werd hem
het burgerrecht van die stad verleend. Calvijn heeft in Genève nooit
die leidinggevende positie gehad die hem vaak is toegedicht. Hij was
weliswaar de belangrijkste predikant, maar het beleid van de stad
werd niet door hem maar door de burgerlijke overheden gemaakt.
Van Calvijns werken heeft vooral zijn Institutie aandacht gekregen.
Het werd het belangrijkste dogmatische werk uit de geschiedenis van
het gereformeerde protestantisme. In Calvijns theologie gaat het om
de eer van God en het heil van de mens.
DEEL II
CALVINISME, HOE ZIT DAT OOK
AL WEER ..?
Calvinisme is ontstaan als scheldwoord van Lutherse zijde aan het
adres van gereformeerde protestanten, om zich daarmee nadrukkelijk
te onderscheiden; met name van de gereformeerde avondmaalsvisie.
Calvijn zelf nam afstand van de term omdat hij niet wilde dat een
beweging die Bijbels wilde zijn, de naam van een mens zou krijgen.
Toch is de naam gebleven.
Calvinisme staat gelijk aan gereformeerd, waarbij naast de Bijbel
als de belangrijkste bron, de theologie van Calvijn fungeert als
basis van het gelovig denken. Het calvinisme was van begin af aan
sterk internationaal georiënteerd. Via de universiteiten van
Straatsburg en Heidelberg heeft het calvinisme grote invloed in Oost
en West Europa gekregen, of meer recent ook in bijvoorbeeld
Indonesië, Korea, Japan.
Kenmerkend voor het calvinisme is vooral de functie van de wet en de
openheid voor het aardse leven. Door de nadruk op de wet is er
bijvoorbeeld veel aandacht voor een nauwgezette levenswandel, of
voor de bezinning op bijvoorbeeld het recht het recht van verzet van
onderdanen tegen overheden. De openheid voor het aardse heeft te
maken met Calvijn's visie dat God zich ook in de schepping
openbaart, zodat natuurwetenschappelijk onderzoek bijdraagt aan
Godskennis (onder andere Francis Bacon en Isaac Newton).
Cultureel betekende het calvinisme op kerkelijk terrein een verzet
tegen een beeldcultuur als bedreiging voor de verkondiging van het
woord, en buiten de kerk een stimulans voor kunst en cultuur als
middelen voor het eren van God. De concentratie op het woord en de
cognitieve inslag van Calvijns theologie zijn herkenbaar in het feit
dat het calvinisme een sterke leescultuur kent en de eeuwen door een
grote aantrekkingskracht op intellectuelen had. De binding aan de
bijbel resulteerde in een kerkelijke orde die uitgaat van de
zelfstandigheid van de kerk ten opzichte van de overheid en die de
leiding van de gemeente aan de ouderlingen toekent.
In het Nederlandse taalgebied heeft het bijvoeglijk naamwoord
'calvinistisch' een negatieve klank gekregen en wordt gebruikt om
starheid, bekrompenheid en bedomptheid aan te duiden. Of is het
misschien zo, dat het calvinisme zo goed voet kon vatten in
Nederland omdat Nederlanders een sterke neiging tot soberheid,
nuchterheid, eigengereidheid en antiautoriteit hebben. Is het
calvinisme, kortom, de kip of het ei? Zegt u het maar.
DEEL III
In de vorige bijdrages ging het om stevige calvinistische kost: Wie
was Calvijn ook al weer, en hoe zit het met het calvinisme?
Wij eindigen deze reeks met een wat luchtiger bijdrage.
In het Nederlandse taalgebied heeft het bijvoeglijk naamwoord
'calvinistisch' een sterk negatieve bijklank gekregen. Het wordt
gebruikt om starheid, bekrompenheid en bijna levensvijandige
soberheid aan te duiden. Een grotere tegenstelling ten opzichte van
het rijke rondborstige Romeinse leven lijkt nauwelijks mogelijk.
Toch is dat een wat eenzijdig beeld. Het zegt ook meer over
doorgeschoten calvinisten, dan over Calvijn zelf.
CALVIJNWIJN
 Calvijnwijn
€5,50 per fles, 2 flessen voor €10,-
Bestel: via Instituut voor Reformatieonderzoek.
GENEVE - Wijn drinken hoeft niet slecht te zijn. Het Instituut voor
Reformatieonderzoek (IR) te Apeldoorn importeert 5000 flessen rode
wijn uit Zuid-Afrika. Op het etiket staat Johannes Calvijn. Het IR
verkoopt de flessen om Calvijnprojecten in Nederland te
ondersteunen, zegt directeur prof. dr. H. J. Selderhuis. „Het
Luthermuseum in Wittenberg verkoopt bier; bij Calvijn dachten we aan
wijn.”
De Calvijnwijn is een Cinsault
Pinotage uit Zuid-Afrika. De wijn wordt beschreven als: „zacht en
fris, diep rood van kleur met paars in de rand.” De Calvijnwijn
heeft verder een „zeer rijke rijpe geur met veel bessenfruit en
zachte vanille. Een frisse, elegante smaak met kracht, rokerigheid,
vanille, karamel en bessenfruit. En een lange, kruidige afdronk, een
beetje mint en rokerig met karamel.”
Calvijn niet vies van een wijntje
..
Calvijn was zelf ook niet vies van
een wijntje, weet prof. Selderhuis. „De kleine raad in Genève schonk
hem eens een vat oude wijn als beloning voor zijn inzet voor de
stad. Volgens Calvijn had God de wereld met geen ander doel
geschapen dan dat de mens er gelukkig zou worden en dat hield onder
andere in: genieten van lekker eten en goede wijn. Mensen hebben
weliswaar genoeg aan water, zei hij, maar God heeft toch wijn
gegeven om ons vrolijk te maken.” Mensen mogen van goede wijn
genieten, noteerde Calvijn in zijn Institutie. „Wanneer iemand
twijfelt of hij een goed merk wijn mag drinken, zal hij vervolgens
nog geen verschaalde wijn met een vredig geweten drinken en ten
slotte zal hij geen water dat zoeter of beter is dan ander water
durven aanraken. Ten slotte zal het nog zover met hem komen, dat hij
het voor zonde houdt over een grasspriet te stappen die hem dwars
voor de voet ligt.”
Onderzoek alles en behoud het goede. Proost!
 |
