|
KERKNIEUWS
Organist en Uitvaart
Vele jaren geleden overleed een buurvrouw en werd mij verzocht
tijdens de uitvaartdienst in Driehuis-Westerveld (het oudste
crematorium in Nederland) het orgel te bespelen. Tot mijn vreugde
trof ik een groot romantisch pijporgel. Voor die uitvaart bevond ik
mij op een gegeven moment in de catacomben van het crematorium, in
de zogeheten regelkamer, vanwaar één en ander dus werd geregeld en
ook de verzochte CD's werden opgezet. De baas van de regelkamer was
een groot muziekliefhebber en had een voortreffelijke collectie
klassieke muziek aangelegd, stapels CD 's. En terwijl hij door de
microfoon riep dat “zaal twee kon doorkomen” (er zijn daar twee
uitvaartzalen), toonde hij zijn treurnis dat altijd maar weer de
“Begrafenis Top 3” moest worden gedraaid, en dat zijn prachtige CD's
van Brahms, Bruckner, Berlioz, enzovoort, in de schappen bleven
liggen. Als ware liefhebber van de klassieke muziek deed hem dat
veel verdriet, en hij werd er beroepshalve ook nog eens de hele dag
mee geconfronteerd. Het was de tijd van Mieke Telkamp ’s gouden
plaat, “Waarheen leidt de weg . .”.
Ook vandaag-de-dag is er de “Begrafenis Top 3”, zelfs meerdere, kijk
maar op internet. De grote uitvaartondernemingen publiceren hun
eigen top-3 of zelfs top-50. Borsato, Clapton en Bocelli scoren
momenteel het hoogst. Hoe zit dat met de uitvaartdiensten in de
kerken? Men zegt wel dat de kerk een afspiegeling van de
maatschappij is, dus ook in de kerk is er een top-3 van gezongen
liederen tijdens de uitvaartdiensten. En omdat de CD inmiddels ook
oprukt in de kerk gaat een en ander wat door elkaar lopen. Borsato
concurreert met “Wat de toekomst brengen moge”.
Als we het beperken tot de kerkelijke liederen dan schat ik de top-3
in de Beemster op: “Wat de toekomst brengen moge”, “De Heer is mijn
Herder” en “Aan U behoort, o Heer der heren”. Prachtige liederen
natuurlijk, waarbij het laatste (Gezang 479) als het “Beemster
Gezang” mag worden aangemerkt. Bekend van de traditionele Beemster
Biddag en ook van wat “uitvaart-elementen” in de tekst voorzien.
Hoe denkt de organist hierover, in dit geval een organist die
inmiddels zo'n 45 jaar lang van tijd tot tijd in een uitvaartdienst
speelt? Daar ligt, eerlijk gezegd, wel enigszins een parallel met
die regelbaas van Driehuis-Westerveld: je wil wel eens wat anders
spelen. Er zijn zoveel prachtige liederen, evenzo mooi getoonzet. Er
is zoveel fraaie orgelmuziek en muziek voor orgel en instrument of
vocalist. Maar je denkt ook: je zit daar niet voor jezelf op die
orgelbank, je bent “ten dienste” van die uitvaart. Dus organist,
stel je bescheiden op!
De veel besproken jarenlange ontkerkelijking, het oprukken van de
Bauers en de Borsatos en niet te vergeten streekgenoot Jan Smit, het
verschijnsel van de continue achtergrondmuziek op straat en in
winkels, het zijn allemaal elementen die ook hun invloed doen gelden
in de uitvaartdienst. Zeker waar, zoals in de Beemster, ook mensen
die niet meer de “gewone kerkdienst” bezochten, wel hun uitvaart
vanuit de kerk hebben. Op zich is dat laatste mooi, waar is in deze
polder een fraaiere ambiance voor de uitvaart dan de Beemster
Keyserkerk?!
Zo kan de uitvaartliturgie van grote eenvoud zijn, toespraken, een
paar CD-nummers en “Wat de toekomst brengen moge”. Zo kan de
liturgie ook een volledige Eredienst zijn met doordachte lezingen en
liederen, zeg maar “de liturgie door de eeuwen heen”. En daar kan
van alles tussen zitten. De veelkleurigheid van onze PKN, voor de
één een groot goed, voor de ander een brug te ver. De organist gaat
zitten en speelt, hij moet zich dienstbaar opstellen maar zal
natuurlijk zijn grenzen hebben. Tussen actief begeleiden en je
“muzikaal behang voelen” zit een hele wereld! Daar kan ik inmiddels
een brochure over volschrijven!
Ik hoop dat uw uitvaart nog vele, vele jaren op zich laat wachten,
maar eens staat het voor de deur. Denk daarom eens na over die
uitvaartdienst, over de wijze waarop, over de liturgie, over de
liederen, over de muziek. De veelkleurigheid van onze kerk laat veel
toe.
Als organist wil ik het nog even over de liederen hebben. Er is
zoveel moois! Op 3 mei 2006 werd wijlen de heer Wim van Beveren in
de Beemster begraven. Op Duitslandreis met de Beemster protestanten
zongen wij op dat moment in de Friedens-kirche van Potsdam (bij
Berlijn) Psalm 103. De lieverlingspsalm van Wim van Beveren.
Zoiets
maakt een onvergetelijke indruk, niet in het minst door de kracht
van psalmtekst en – melodie. Denk eens aan die psalmen. Lees Psalm
90, de psalm voor de ouderen. Is dat niet prachtig in een
uitvaartdienst? Kijk eens naar het trio psalmen 90, 91, en 92. Wat
een weergaloze combinatie, te kust en te keur voor de uitvaart! En
wat te denken van ons repertoire uit “Zingend Geloven”. Bijvoorbeeld
het lied, “Niet is het laatste woord gesproken”. En niet alleen de
Romana heeft haar eigen “In Paradisum”, dat zo mooi klinkt bij de
uitgeleiding uit de kerk. Ook in de Beemsterkerk zingen wij
regelmatig, “Dat een engel u geleide”. Waarom niet bij een uitvaart?
Kortom, er is zoveel moois dat zo goed past. Toch een kwestie van er
van tevoren eens naar kijken en die teksten tot je door laten
dringen. Die begeleiding dat komt wel goed, de organist speelt wel
en dan met nog veel meer passie. De veelkleurigheid van onze kerk
maakt het allemaal mogelijk! De grote organist Jan Jongepier speelde
op het Garrels-orgel van Purmerend toen zijn overleden vader werd
uitgedragen de schitterende bewerking van Bach van “Herr Gott, nun
schleuss den Himmel auf”. Als voorbeeld de tekst van de eerste
strofe:
Herr Gott, nun schleuss den Himmel auf, mein' Zeit zum End' sich
neiget, ich hab' vollendet meinen Lauf, dess sich mein Seel'
erfreuet. Hab' g'nug gelitten, mich müd gestritten, schick' mich
fein zu, zur ew'gen Ruh', lass fahren was auf Erden, will lieber
selig werden…
Zo'n tekst uit Bach's tijd wordt wellicht vandaag met enige moeite
gezongen, maar mooi is het wel . Zeker zo 'n “In Paradisum” van de
Grote Meester op het orgel.
Wellicht vraagt u zich af, waarom over de uitvaart in een
Kerstnummer? Ach, dat is misschien toeval, en: tussen Kerst en “In
Paradisum” ligt, zoals u weet, een heel leven. De één werd 33 jaar,
de ander leeft veel langer. En door “die één” zijn Kerst en “In
Paradisum” wel met elkaar verbonden. Laten we het daar maar op
houden.
Peter
van Voorst |
