|
ZANG BIJ UITVAART BEEMSTERKERK
Uitvaartzangers: zaterdag 10 september geen uitvaart maar wel
zingen!
Begin van dit jaar zag
een nieuw “instituut” binnen onze Protestantse Gemeente het licht,
namelijk de Uitvaartzangers. De groep personen die in geval van een
uitvaartdienst in kapel of kerk opgeroepen kan worden om tijdens
zo'n dienst de gemeentezang te ondersteunen. Dan zal die
gemeentezang goed klinken en bestaat ook de mogelijkheid andere
liederen te zingen dan het geijkte drietal dat al vele jaren de
uitvaartliturgie siert. Voor dit laatste heeft ds. Nico Schroevers
de zogeheten Uitvaartmap samengesteld waarin naast lezingen en
gedichten ook twaalf mooie liederen zijn opgenomen die zeer passend
zijn voor de uitvaartliturgie.
Begin van het jaar
kwam de groep Uitvaart zangers een keer bijeen in de kerk om die
liederen met elkaar door te nemen. Zo'n dertig personen hadden zich
hiervoor gemeld, dus een verheugend groot aantal! Let wel: in geval
van een uitvaartdienst krijgt men per email bericht van datum,
plaats en tijd. Wie kan en wil komen, die komt.
Tot nu toe (dus over
het 1e half jaar van 2011) kwam het nog weinig voor dat de
Uitvaartzangers een oproep ontvingen. Enerzijds waren er
betrekkelijk weinig uitvaarten en anderzijds werd in enkele
uitvaartdiensten zo weinig gezongen dat het niet zo zinvol leek de
groep op te roepen. Dit is overigens wel een punt: wordt de groep
alleen opgeroepen indien er meer onbekende liederen op de liturgie
staan of wordt de groep altijd opgeroepen als er maar iets te zingen
valt door de gemeente? Inmiddels is vooralsnog gekozen voor het
laatste.
Gedurende dit 1e
halfjaar werd de groep opgeroepen voor de uitvaartdiensten van de
heer Marrees (kapel) en van mevrouw Doets (kerk).
De bedoeling is op
zaterdag 10 september a.s. om 16.00 uur weer een keer met de groep
in de Keyserkerk bijeen te komen en daar de liederen nog eens te
zingen en zo mogelijk ook enkele nieuwe liederen met elkaar door te
nemen. Waarbij gezegd: ook degenen die zich (nog) niet als
Uitvaartzanger hebben gemeld, zijn welkom om ook te komen meezingen.
En vanzelfsprekend
zijn ook personen van buiten de Protestantse Gemeente van harte
welkom hieraan deel te nemen. Als gebruikelijk maken wij natuurlijk
geen enkel onderscheid. Het wordt dus een soort “Sing in” voor
iedereen.
Allen hartelijk welkom
op
Zaterdag 10 september, aanvang 16.00 uur, in de Keyserkerk.
Peter
van Voorst
Meldt u zich alsnog bij Peter van Voorst:
email: voors293@kpnmail.nl
, telefoon 434925 of 0653242753.
SAMENZANG, ÉÉN VAN DE KRACHTIGSTE
MOMENTEN VAN SAMEN
In vervolg op een in
2009 gehouden avond over de "Uitvaartdienst vanuit de Beemsterkerk"
werd op 21 oktober j.l. in de kerk wederom een bijeenkomst gehouden
over dat onderwerp. Centraal stond de presentatie van de reeds
eerder aangekondigde Uitvaartmap. Ds Nico Schroevers presenteerde
deze map en gaf de nodige toelichting. De map bevat 12
Bijbelteksten, 12 gedichten en 12 liederen, alle gericht op het
gebruik in de uitvaartdienst.
De keuze hoeft daar natuurlijk niet toe beperkt te blijven, maar de
map kan wellicht zeker voor degenen die minder bekend op het
kerkelijk terrein zijn, een goed hulpmiddel zijn.
Wat de liederen en de samenzang betreft
Het komt nogal eens voor dat de uitvaart- dienst grotendeels bezocht
wordt door mensen die niet bekend zijn met de liederen die in onze
gemeente gezongen worden, en vaak überhaupt niet gewend aan
samenzang. In die situaties blijft het zingen beperkt tot enkele
overbekende liederen en zelfs daarbij lijkt het dan soms nog op een
solovertolking door de predikant. Dat is jammer, want als het lukt
is samenzang ‘één van de krachtigste momenten van samen’ tijdens een
uitvaart, waar een sterke troost van uitgaat!
Tijdens de genoemde avond hebben we enige van de opgenomen liederen
gezongen en werd het volgende plan ontvouwd: Wij formeren een groep
zangers bedoeld voor ondersteuning bij uitvaarten in onze
Beemsterkerk. Deze zogenaamde ‘uitvaartzangers’ kunnen de bedoelde
12 liederen goed zingen (en misschien naderhand ook andere liederen)
en ze zijn oproep -baar in geval van een uitvaart vanuit Kerk of
Kapel. Daar zitten zij bij elkaar in een bank of bij het orgel of
waar dan ook, en kunnen zo steun geven aan de samenzang. Vaak is er
maar een klein duwtje nodig! Het betreft dus geen koor of cantorij,
er wordt niet meerstemmig gezongen. Gewoon unisono helder en
krachtig de liederen laten klinken. U hoeft dus niet volleerd te
kunnen zingen, u zingt gewoon het gezang of de psalm krachtig mee!
Wat het oproepbaar-zijn betreft, een uit- vaart is altijd
onverwacht, dus zal niet iedereen er kunnen zijn (werk, vakantie).
Als de totale groep echter groot genoeg is, lukt het altijd
voldoende Uitvaartzangers aanwezig te hebben.
Een klein stukje opoffering en inzet om de uitvaart uit de
Beemsterkerk ook op dit belangrijke aspect gewoon goed te doen zijn!
Tijdens de genoemde avond in de kerk heeft zicht reeds spontaan een
aantal van de aanwezigen gemeld. U kunt zich hier ook voor opgeven
bij ondergetekende. Dan volgt een bijeenkomst waar wij de genoemde
12 liederen gaan zingen (u kent de liederen al!). En naderhand
misschien weer eens zo'n "zangoefening". Komt er een uitvaartdienst
aan (en worden de liederen gezongen) dan ontvangt de gehele groep
daarover een email of een belletje en "wie kan komen die komt".
Verder info en opgave: Peter van Voorst, tel. 434925 /0653242753,
voors293@ kpnmail.nl Of even aanschieten in de kerk.
LITURGIE UITVAARTDIENST
Herr Gott, nun schleuss den Himmel
auf!
De
liturgie van de uitvaartdienst kent een belangrijk scharnierpunt,
als de dienst in de kerk ten einde is en op begraafplaats of in
crematorium zal worden voortgezet. De overledene wordt uitgedragen.
Op dat belangrijke moment klinkt altijd muziek. In de Keyserkerk van
Middenbeemster speel ik dan bij voorkeur de koraalbewerking van Bach
over het lied "Herr Gott, nun schleuss den Himmel auf". Behalve
indien overledene of nabestaanden om een bepaald lied of stuk hebben
gevraagd. In onze polder is dat soms het Beemsterlied. Ook de CD kan
zich op dat moment doen gelden, waarbij het orgel dan uiteraard
bescheiden zwijgt. Echter als de organist mag kiezen, dan klinkt de
genoemde Bachbewerking. En daarom over dat lied en Bach's
orgelbewerking hier enige toelichting.
De
tekst van het eerste vers van het lied luidt als volgt:
Herr Gott, nun schleuss den Himmel auf!
mein Zeit zu End sich neiget;
Ich hab vollendet meinen Lauf,
dess sich mein Seel sehr freuet;
hab g'nug gelitten,
mich müd gestritten,
Schick mich fein zu,
zur ewig'n Ruh,
Lass fahren was auf Erden
will lieber Selig werden.
Lass mich nur, Herr, wie Simeon
In Frieden zu dir fahren."
Een
Nederlandse vertaling ben ik nog niet tegengekomen, wel
verschillende bewoor- dingen in het Engels. Maar de Duitse tekst
zult u wel kunnen volgen.
De hemelsluizen open?
Het
lied werd geschreven door Tobias Kiel (1584-1626) en voor het eerst
in 1620 in Erfurt gepubliceerd. Kiel was predikant in de plaats
Ballstädt bij Gotha. De melodie werd gecomponeerd door Johann
Michael Altenburg (1584-1640), onderwijzer, predikant en musicus,
ook in Thüringen. In de tijd van Bach (begin 18e eeuw) werd de
melodie aangepast.
Drie
opmerkingen mijnerzijds bij deze tekst: De eerste regel is geen
verzoek maar staat (taalkundig) in de gebiedende wijs. "Heer, open
nu de hemel!" Dat uitroepteken accentueert die roep omhoog.
Dat
de ik-persoon "genoeg heeft geleden en moe is gestreden", is vooral
ook in de tijd van oorsprong te plaatsen. Epidemieën, oorlogen,
genoeg ellende om in een tijd waarin het geloof zo'n voorname rol
had, uit te zien "naar de eeuwige rust". Denk vandaag-de-dag maar
eens aan Pakistan of bepaalde regio's in Afrika.
De
laatste twee regels vormen m.i. de kern van het lied. De verwijzing
naar de oude Simeon aan wie door de Heilige Geest was beloofd dat
hij niet zou sterven alvorens de Messias te aan-schouwen. Zie Lucas
2, vers 29-32. In ons Liedboek berijmd als Gezang 68. Dat
aanschouwen van de Messias gebeurde dus in de tempel 40 dagen na de
geboorte van Christus. Op die dag wordt ook Maria-Lichtmis gevierd
(2 februari), het feest van de opdracht van Christus in de tempel.
Overigens: wij protestanten denken bij Maria-Lichtmis al gauw aan
een Maria-gebeuren, maar het betreft dus primair een Christus-feest.
Leest u het maar eens in het Lucas-evangelie na en alles wordt
helder!
De naam lichtmis verwijst naar het aansteken van
kaarsen vooraf aan de mis.
Daarom werd dit lied "Herr Gott, nun schleuss den Himmel auf!"
gezongen bij Maria-Lichtmis, maar ook bij het overlijden. Gezien de
tekst waarin de stervende dit gebed uitspreekt, zou het doen klinken
in de uitvaartdienst dus iets te laat kunnen worden genoemd. Echter
de treffende woorden èn wat de grote Bach ervan maakte, zijn
voldoende aanleiding het zo te gebruiken.
Tijdens zijn zogeheten Weimar-periode schreef Johann Sebastian Bach
in 1713-16 het "Orgelbüchlein", 56 bewerkingen van
Luthers-protestantse kerkliederen. Korte bewerkingen waarin de
koraalmelodie zonder onderbrekingen werd genoteerd, composities van
een ongekend hoog ni-veau en bedoeld voor orgel met twee manualen en
pedaal. De door mij bedoelde bewerking staat in deze befaamde
Bachbundel.
Het
scharnierpunt in de uitvaartdienst, de overledene wordt uitgedragen.
De mens is uitgesproken. Elders zullen alleen "Het onze Vader" en de
zegen nog klinken. Bij dat scharnierpunt is deze prachtige
Bachbewerking van die oude poëzie uit Thüringen een passende
begeleiding.
En:
Bach zou Bach niet zijn, als hij er "niet iets in had gestopt". De
aandachtige luisteraar hoort in de pedaalstem van het orgel de
voortgaande stappen van de oude Simeon: "Lass mich zu dir fahren!".
Peter van Voorst, organist
zie ook
►
Een Uitvaart
Gestalte Geven |
